قرآنیکا

چکیده اضداد یکی از پدیده‌های زبانی است که از دیرباز در زبان عربی مورد توجه لغت‌دانان عرب قرار گرفته است. اما بودن یا نبودن آن در قرآن کریم سبب شد بسیاری از دانشمندان زبان به کندوکاو بیشتری در این زمینه بپردازند، و عده‌ای وجود آن را در قرآن کریم اثبات نمایند و گروه دیگری درصدد انکار آن برآیند. اما اثبات یا انکار این پدیدۀ لغوی به سادگی قابل پذیرش نیست؛ از یک سو، برخی، وجود حدود صدوپنجاه واژۀ اضداد را در قرآن کریم ذکر کرده‌اند، و از دیگر سو، عده‌ای، وجود اضداد را نه‌تنها در قرآن کریم که در زبان عربی منتفی دانسته‌اند. به نظر می‌رسد هر دو گروه دچار نوعی افراط یا تفریط گشته‌اند. زیرا گروه نخست، هر واژه‌ای را که از دو معنای متضاد برخوردار باشد، زیرمجموعۀ اضداد به شمار آورده‌اند و به شرایط و ویژگی‌هایی که باید داشته باشد توجه نکرده‌اند. گروه دوم نیز بیشتر، به بُعد منطقی تعریف آن توجه کرده‌اند که جمع دو ضد ناممکن است. با بررسی واژگان موسوم به اضداد در قرآن کریم می‌توان بسیاری از کلماتی را که به این نام شناخته می‌شوند، از گردونۀ آن خارج کرد و تعداد آنها را بسیار ناچیز دانست. همین تعداد باقیمانده را نیز نمی‌توان به‌طور قطع و یقین جزء اضداد قرار داد. اختلافی که بر سر واژگان اضداد قرار دارد، ناشی از تعریف و شرایط آن است و الا همه، به وجود چنین واژگانی در زبان عربی اذعان دارند.