قرآنیکا

چکیده ریچارد بِل (1876ـ1952م)، اسلام‌شناس اسکاتلندی و استاد دانشگاه ادینبورو، از جمله نادر محققان غیرمسلمانی است که پژوهش‌های خود را از مطالعه‌ای صرفاً تاریخی و دربارۀ قرآن فراتر برد. او تحقیقاتی جامع از جنبه‌های مختلف ادبی، محتوایی و تفسیری دربارۀ قرآن دارد. هرچه دستاوردهای او را مطالعه ‌کنیم، بیشتر تحت تأثیر رنج‌های بسیار و خلاقیت‌های ستودنی او قرار می‌گیریم، اعم از اینکه با آن دستاوردها موافق باشیم یا مخالف. او در پاسخ به چند مسئلۀ مهم در فهم قرآن، از جمله پیوستگی یا ناپیوستگی آیات، چند فرضیه ارائه کرد و با اتکا بر شواهد خود به نظریه‌هایی دست یافت. در این مقاله ضمن معرفی کوتاهی از مهمترین فرضیه‌ها و نظریه‌های بِل دربارۀ نزول قرآن، چگونگی جمع و تدوین آن، و روش او در تاریخ‌گذاری آیات، به نمونه‌هایی از پیشنهادهایش دربارۀ چگونگی پیوند دادن برخی آیات ظاهراً ناپیوستۀ قرآن، به لحاظ معنا پرداخته می‌شود تا اهمیت نوآوری‌ها و ارزش روش او آشکار شود. بِل همۀ پیشنهادهای مربوط به ایجاد پیوستگی معنایی آیات را در ترجمه‌اش از قرآن اِعمال کرده است. علاقه‌مندان می‌توانند به آن مراجعه و آنها را با پیشنهادهای مفسران مسلمان در ذیل همین آیات که سابقه‌ای به اندازۀ تاریخ تفسیر قرآن دارد، مقایسه کنند.